Eden Award 2011 - European Destinations of ExcelleNce

Volgens staatssecretaris Bleker is Veenhuizen een terechte winnaar. “In Veenhuizen wordt serieus werk gemaakt van duurzame ontwikkeling van de gastvrijheidseconomie. Daarmee is het een prachtig voorbeeld van hoe erfgoed kan functioneren als een katalysator voor toerisme”. 

Veenhuizen wint met de EDEN award een geldprijs van 25.000 euro die ten goede komt aan de verdere ontwikkeling van het immateriële erfgoed van Veenhuizen zoals verhalen en anekdotes.

De EDEN award is een initiatief van de Europese Commissie om meer aandacht te vestigen op duurzame ontwikkeling van Europese toeristische bestemmingen. Elke deelnemende lidstaat organiseert een eigen selectietraject en kiest een eigen winnaar. EDEN kent een jaarlijks wisselend thema. Dit jaar staat herbestemming van lokaal erfgoed centraal.

Uit het juryrapport:

De jury is van mening is dat Veenhuizen de EDEN award 2011 heeft verdiend. Veenhuizen laat zien dat zij alle aspecten van duurzaamheid in hun samenhang ontwikkelen. De gastvrijheidseconomie is na het wegvallen van de justitie instellingen een belangrijke troefkaart voor Veenhuizen geworden om nieuwe economische bedrijvigheid te bevorderen. Het is een prestatie van belang om deze ommezwaai duurzaam te maken en passende herbestemmingsactiviteiten te vinden. De blik van Veenhuizen is juist ook naar buiten gericht. De aangrenzende natuur is integraal onderdeel van het toeristisch aanbod. Veenhuizen heeft veel potentie, spannende geschiedenis en inmiddels een eigentijds aanbod, zoals het gevangenismuseum ateliers en dergelijke, aangevuld met andere elementen die passen in het hele concept, zoals streekproducten en vergeten gewassen en groenten. Uit het dossier spreekt enthousiasme en dynamiek. Ook Veenhuizen kan nog stappen maken om verder te ontwikkelen. Nu is veel nog kleinschalig. De jury suggereert dat er bijvoorbeeld een gebiedsregisseur komt, die de verschillende initiatieven koppelt, verknoopt en daar ‘business’ van kan maken, en de bestemming op een goede manier onder de aandacht van de consument te brengen”.

Het gebied WaterReijk Weerribbben Wieden gelegen in de kop van Overijssel heeft één van de meest bijzondere landschappen van Nederland. Het is een gebied van 330 hectare met water, riet, bos en pittoreske dorpjes. Nationaal Park Weerribben Wieden is uitgeroepen tot het grootste en mooiste moeras van Noordwest-Europa.

• 
  ../../data/flv/De Weerribben.mov
• 
  ../../data/flv/waterreijk-weerribben-wieden-short.flv

Een stukje historie

WaterReijk Weerribben Wieden is voor het grootste deel een door mensen uitgegraven veengebied. Toen na de laatste ijstijd de temperatuur op aarde steeg en het ijs begon te smelten werden uitgestrekte moerassen gecreëerd waar water en planten begonnen te groeien. Dode plantdelen die niet volledig konden ontleden in het zuurstofarme water vormden door de eeuwen heen een dikke laag turf, een ideale brandstof. Eeuwenlang turf steken het belangrijkste middel van bestaan in de regio. Turf werd afgegraven in lange lanen waarlangs smalle stroken land ‘legakkers’ of ‘ribben’ ontstonden. Ze waren zo smal dat ze werden weggevaagd in zware stormen. Zo ontstonden grote plassen. Later werden er regels opgesteld ten aanzien van de breedte van die dijken. Nadien zijn geen grote plassen meer ontstaan als gevolg van storm. Het oorspronkelijke patroon van de turfwinning is vandaag de dag nog duidelijk zichtbaar in het natuurgebied WaterReijk Weerribben Wieden.

Duurzaamheid

De gemeente Steenwijkerland is zich zeer bewust van het belang en de waarde van de omliggende natuur. Deze natuurlijke schoonheid is de belangrijkste attractie van de regio. Beheer van natuur en landschap is daarom een voorwaarde voor de verdere toeristische ontwikkeling. Natuurmomenten en Staatsbosbeheer bezitten en beheren grote delen van het Nationaal Park.

Innovatie

In Waterreijk Weerribben Wieden is innovatie niet alleen het introduceren van nieuwe producten voor toeristen. Het is meer de visie en de integrale aanpak. Dat is belangrijk voor de regio. Deze aanpak leidt tot nieuwe producten. Bijvoorbeeld toeristen die kunnen participeren in het riet oogsten. Een ander voorbeeld zijn de elektrisch aangedreven boten die bijdragen aan de identiteit van het gebied.

• 
• 
• 

Veerkracht

“De regio toont veerkracht en aanpassingsvermogen”, aldus de jury. De turfindustrie heeft plaats gemaakt voor de rietteelt en de ontwikkeling van een aantrekkelijke duurzame toeristische bestemming. Duurzaamheid blijkt diep geworteld te zijn en is onderdeel van de identiteit van de regio. Deze sterk ontwikkelde identiteit is een belangrijke voedingsbodem voor de samenwerking tussen ondernemers, natuurbeheerorganisaties en overheden in het gebied. Het is ook deze identiteit waar dankbaar en uitstekend gebruik van gemaakt wordt bij het vermarkten van de regio.

Samenwerking

Bij WaterReijk Weerribben Wieden werken alle betrokkenen samen in een stuurgroep. In deze commissie zitten vertegenwoordigers van de gemeente, ondernemers, het Nationaal Park, natuur-organisaties en ook de regionale marketing organisatie is vertegenwoordigd. Samen formuleerden zij een toeristische agenda. Zij benoemde ook een expert op het gebied van het toerisme als de linking pin tussen ondernemers en de toeristische agenda. Deze deskundige stimuleert de toeristische ontwikkeling in de regio.

Het oorspronkelijke wat grauwe mijngebied is in de afgelopen 15 jaar herontwikkeld tot een drukbezochte toeristische bestemming met topattracties als Snowworld, de wereldtuinen Mondo Verde, Gaiapark Kerkrade Zoo, Megaland (Pinkpop evenemententerrein) en de Botanische Tuin Kerkrade. Maar er zijn ook gerenoveerde kastelen, hoeves én uitgestrekte natuur te vinden. Het gebied is ongeveer 700 hectare groot. Er is bijzonder veel gedaan aan natuurherstel, aanplant, zuivering en het deels toegankelijk maken van de natuur, om zo ook struingedrag in de kwetsbare zones te voorkomen.

• 
  ../../data/flv/gravenrode-park-short.flv
• 
  ../../data/flv/gravenrode.flv

Uitstekend voorbeeld

Volgens de jury is Park Gravenrode een “uitstekend voorbeeld van een duurzame bestemming”. Zij heeft waardering voor de manier waarop herstel van natuur en economische activiteit hand in hand gaan. Diverse partijen werken hierin samen en tonen ondernemerschap. Het gebied heeft een nieuwe identiteit gekregen. Dit heeft ook bijgedragen aan een hernieuwde eigenwaarde van de bevolking. “De open wond die de voormalige mijnstreek was, is omgebogen in een kans van omvang. Park Gravenrode is bij uitstek een producent van ruimtelijke kwaliteit, in voorbeeldige samenwerking met gemeenten en ondernemers.”

People Planet Profit

Sinds de jaren negentig is gewerkt aan zuivering en natuurherstel van het sterk verontreinigde terrein, aanplant en het toegankelijk maken van de natuur. De ecologie is grotendeels hersteld en er wordt nu gewerkt aan een ecologische verbinding naar het zuiden (Ardennen) en het oosten (Eifel). Aan de buitenzijde van Park Gravenrode zijn diverse nieuwe attracties gesitueerd. Deze dragen bij aan werkgelegenheid en zorgen voor een economische impuls. Om de bereikbaarheid van natuur en attracties te garanderen zijn nieuwe verbindingswegen gerealiseerd. Diverse beeldbepalende monumenten zijn grotendeels via particulier initiatief in hun oude glorie hersteld. Deze revitalisering heeft ook bijgedragen aan een nieuw soort bewustwording van de inwoners in de regio. Toeristische ontwikkeling heeft gezorgd voor banen en het besef is bij de inwoners van de regio doorgedrongen dat hun regio niet langer meer lelijk is, maar juist buitengewoon aantrekkelijk.

• 
• 
• 

Vernieuwing en verduurzaming

Toerisme werd één van de speerpunten in het beleid van Parkstad Limburg. In enkele jaren tijd groeide de toeristische bestedingen van vrijwel niets in de jaren 90 tot 262 miljoen euro in 2007. In het kielzog van deze toeristische ontwikkeling ontkiemde ook een nieuw cultureel elan in de regio. Onder andere verwaarloosde monumenten werden gerestaureerd. Eveneens groeide een nieuwe houding ten opzichte van natuurontwikkeling. Men ziet dit niet langer als kostenpost, maar juist als randvoorwaarde voor economische ontwikkeling. De regio ziet versnelde doorontwikkeling van de toeristische economie in combinatie met de revitalisering van haar natuur als één van de belangrijkste wapens van dit gebied tegen de snelle vergrijzing. Door dit economische perspectief denkt men troeven in handen te hebben om jeugd vast te houden en nieuwe inwoners te werven.

Samenwerking

De beide gemeenten Kerkrade en Landgraaf treden samen op als beheerders van de bestemming. (parkmanagement). Zij organiseren overleg met de aanwezige ondernemers en Natuurmonumenten. De grote dagattracties werken onderling nauw samen binnen de stichting Parkstad Attractief. VVV Zuid-Limburg verzorgt een stuk logistieke en administratieve ondersteuning van dit samenwerkingsverband, dat mede op initiatief van VVV Zuid-Limburg en de Regio Parkstad Limburg tot stand is gekomen. Duurzaamheid is één van de basisgedachten achter het concept van Park Gravenrode. Ook de gemeenten ondersteunen duurzame ontwikkeling en hebben dat verankerd in hun beleid.